مىبردند تا به سال 259 آخرين فرد از خاندان ايشان يعنى محمد بن طاهر به دست يعقوب بن ليث از ميان رفت و بساط حكومت آل طاهر برچيده شد . » « 26 » به نظر محققان شوروى : « از ربع اول قرن نهم ميلادى به تدريج ، مقدمات سقوط سياسى خلافت عرب فراهم شد ، تا در سال 334 ه . ( 945 م . ) اضمحلال كامل آن دستگاه به حقيقت پيوست . اين جريان ، نتيجهء منطقى تكامل و توسعهء روابط فئودالى در داخل قلمرو خلافت بود . خلافت عربى ، امپراتورى و تركيبى بود ناجور ، مركب از قبايل و اقوام مختلف كه بر اثر فتوحات اعراب متحد شده بودند ؛ نه زبان مشترك داشتند ، نه زندگى اقتصادى واحد ؛ و از لحاظ فرهنگ و تمدن و اقتصاد در مراحل مختلف و متفاوت قرار گرفته بودند . اختلاف سطح تكامل اقتصادى كشورهايى كه جزو قلمرو خلافت بودند و سستى نسبى مناسبات اقتصادى و نژادى بين آنها ، نخستين عامل تاريخى بود كه موجب سقوط سياسى خلافت گرديد . عوامل ديگر عبارت بودند از : عصيانهاى آزاديخواهانهء مردم در ايران و ديگر كشورها عليه حكومت خلفا ؛ اين قيامها با اينكه فرونشانده شد ، معهذا به تدريج نيروى جنگى خلفا و قدرت حكومت ايشان را در محل متزلزل ساخت . ريشهء مالكيت كلان فئودالى اراضى . . . قدرت مركزى خلافت را متدرجا كاهش مىداد . بدين‌سبب ، تجزيه‌خواهى سياسى فئودالهاى بزرگ محلى شديدتر مىشد ، كوشش و كشش ايشان به خاطر استقلال سياسى منجر به تأسيس امارات موروثى محلى گرديد كه به تدريج به دولتهاى مستقل فئودالى تبديل يافت . اين گونه دولتها در قرن نهم و نيمهء اول قرن دهم ، در ايران و ساير كشورهاى تابع خلافت تشكيل مىشد . در سال 755 م . ( 138 ه . ) امارت مستقلى در اسپانيا تأسيس گشت . در سال 788 م . ( 172 ه . ) در مراكش و در سال 800 م . ( 184 ه . ) در تونس و الجزاير و در سال 868 م . ( 255 ه . ) در مصر و در سال 929 م . ( 317 ه . ) در شمال سوريه امارتهاى مستقل به وجود آمد . در طى قرن نهم ( قرن سوم هجرى ) دولتهاى فئودالى محلى در گرجستان و ارمنستان و آذربايجان احياء شد . در ايران و ماوراء النهر نيز اين گونه امارتهاى موروثى پديد آمدند : طاهريان ( 873 تا 821 م . / 206 تا 260 ه . ) در خراسان ؛ صفاريان ( 900 تا 861 م . / 247 تا 288 ه . ) در سيستان و بعد در خراسان ؛ سامانيان ( 999 - 819 م . / 204 تا 390 ه . ) در ماوراء النهر ( آسياى ميانه ) و بعد در خراسان هم ( از سال 900 م . / 287 ه . ) علويان ( 928 - 864 م . 250 تا 316 ه . ) در طبرستان ( مازندران كنونى ) ؛ آل زيار ( 1043 - 928 م . / 316 تا 434 ه . ) در گرگان ؛ ابو الافده ( 898 - 825 م ، / 210 تا 285 ه . ) در همدان و كردستان ايران ؛ ساجديان ( 929 - 889 م . / 276 تا 317 ه . ) در آذربايجان جنوبى و جبال ( شمال غربى ايران ) ؛ آل بويه ( 1055 تا 935 م . / 324 تا 447 ه . ) در مغرب ايران و عراق

--> ( 26 ) . نقل و تلخيص از : روضة الصفا ، پيشين ، ج 4 ، ص 5 به بعد ؛ و تاريخ ادبيات در ايران ، پيشين ، ج 1 ، ص 26 تا 32 .